Yetişkinlerde Şema Terapi Hangi Konularda Yardımcı Olur?

Bazen sorun sadece bugünkü stres değildir. Aynı ilişkilerin içinde kalmak, sürekli yetersiz hissetmek, en küçük eleştiride yoğun şekilde sarsılmak ya da ne kadar uğraşsanız da içinizdeki değersizlik duygusunu azaltamamak daha derin örüntülerle ilişkili olabilir. İnsan bazen bugünü yaşadığını düşünür ama aslında çok eski bir duyguyu tekrar tekrar yaşamaktadır.

İşte şema terapi tam bu noktada devreye girer. Çünkü şema terapi yalnızca "Şu an ne hissediyorsunuz?" diye sormaz; "Bu duygu size ne kadar tanıdık geliyor, sizi ilk ne zaman böyle hissettirdi?" sorusuna da yaklaşır.

Şema terapi neden bazı yetişkinler için bu kadar güçlü bir yaklaşım olabilir?

Yetişkinlikte yaşadığımız birçok zorluk yalnızca o ana ait değildir. Çocukluk ve ergenlik döneminde gelişen bazı duygusal kalıplar, bugün iş hayatında, yakın ilişkilerde ve kendilik algısında etkisini sürdürebilir.

Şema terapi bu kalıpları anlamaya çalışır. Amaç sadece biraz rahatlamak ya da geçici olarak daha iyi hissetmek değildir. Amaç, sizi yıllardır aynı yere geri götüren örüntüyü fark etmek ve onunla başka bir ilişki kurabilmektir.

Hangi konularda yardımcı olabilir?

1. Tekrarlayan ilişki sorunları

Sürekli benzer kişilerle benzer sorunlar yaşamak, terk edilme korkusuyla hareket etmek, fazla verip az almak ya da yakınlık kurunca geri çekilmek çoğu zaman sadece "yanlış kişi seçmekle" açıklanamaz. Bazen kişi çok tanıdık gelen bir duygunun peşinden gider; incinse bile bildiği ilişki biçimini tekrar eder.

Şema terapi bu tekrar eden döngülere bakar. Neden hep aynı yerde kırıldığınızı, neden bazı ilişki biçimlerinin size tanıdık geldiğini ve bu döngüyü nasıl dönüştürebileceğinizi anlamaya yardımcı olur.

Bu başlıkla ilgili daha ayrıntılı bir örnek için ilişkilerde tekrarlayan sorunlar yazısına da bakabilirsiniz.

2. Değersizlik ve yetersizlik duygusu

Bazı insanlar dışarıdan başarılı görünse de iç dünyasında sürekli eksik, kusurlu ya da yetersiz hisseder. Övgü alsa bile buna tam inanamaz. Bir hata yaptığında ise sanki bütün benliği yetersizmiş gibi hissedebilir.

Bu duygu çoğu zaman mantıkla kolayca değişmez. Çünkü mesele sadece düşünce değildir; daha eski, daha yerleşik bir kendilik hissidir. Şema terapi, bu duygunun kökenini ve günlük yaşamdaki etkilerini ele almaya yardımcı olur.

3. Kronik anksiyete ve aşırı tetikte olma

Her an kötü bir şey olacakmış gibi yaşamak, rahatlayamamak, hata yapmaktan aşırı korkmak ya da sürekli güçlü kalmaya çalışmak bazı şemalarla ilişkili olabilir. Dışarıdan bakıldığında bu yalnızca kaygı gibi görünebilir; ama içeride çoğu zaman "Hata yaparsam eleştirilirim", "Kontrolü bırakırsam kötü bir şey olur" ya da "Gevşersem incinirim" gibi daha derin temalar vardır.

Bu durumlarda anksiyete yalnızca belirti düzeyinde değil, örüntü düzeyinde de ele alınabilir.

4. Yoğun suçluluk ve kendini ihmal etme

Kendi ihtiyaçlarını geri plana atmak, sürekli başkalarını memnun etmeye çalışmak, hayır diyememek ya da sınır koyarken suçluluk duymak da şema terapide sık çalışılan başlıklardandır.

Bazı danışanlar için asıl zor olan üzülmek değil, kendine yer açmaktır. Şema terapi burada kişinin neden kendisini ikinci plana ittiğini, hangi korkularla hareket ettiğini ve daha sağlıklı sınırlar kurmanın neden bu kadar zor geldiğini anlamaya çalışır.

5. Yoğun öz-eleştiri ve mükemmeliyetçilik

Bazı insanlar dinlenirken bile suçluluk duyar. Bir işi iyi yapmış olsa bile içinden gelen ses "Daha iyisini yapmalıydın" der. Dışarıdan disiplin gibi görünen bu yapı, içeride oldukça yorucu olabilir.

Şema terapi bu acımasız iç sesi sadece susturmaya çalışmaz; onun nasıl oluştuğunu, neyi korumaya çalıştığını ve kişiyi nasıl tükettiğini anlamaya odaklanır.

6. Uzun süredir tekrar eden depresif örüntüler

Bazı kişiler için depresyon sadece dönemsel bir çökkünlük değildir. Daha çok yaşam boyu taşınan bir umutsuzluk, yalnızlık, yetersizlik ya da duygusal kopukluk hissiyle birlikte ilerler.

Böyle durumlarda şema terapi, bugünkü çökkünlüğün hangi eski duygusal temalarla beslendiğini görmeye yardımcı olabilir. Bu da süreci sadece semptom üzerinden değil, daha kökten ele almayı mümkün kılar.

Şema terapide neyi farklı ele alırız?

Şema terapi odaklı çalışan bir psikolog olarak benim için en önemli noktalardan biri, kişinin yaşadığı zorluğu sadece anlatması değil, o duygunun iç dünyadaki yerini de fark etmeye başlamasıdır. Bu süreçte yalnızca konuşmayız; bazen bir iç sesle, bazen incinmiş bir tarafla, bazen de yıllardır tekrar eden bir başa çıkma biçimiyle karşılaşırız.

Tam da bu yüzden şema terapi psikolog desteği arayan birçok kişi, ilk kez "Ben neden böyleyim?" sorusuna daha derin ve daha şefkatli bir yerden yaklaşabildiğini hisseder.

Yetişkin şema terapi süreci nasıl hissedilir?

Bu süreç bazen aydınlatıcı, bazen de duygusal olarak yoğun olabilir. Çünkü sadece olayları konuşmakla kalmaz, bu olayların sizde bıraktığı izleri de birlikte anlamaya çalışırız.

Amaç danışanı zorlamak değildir. Amaç, kişinin yıllardır taşıdığı duygusal yükü daha anlaşılır hale getirmek ve onunla yalnız kalmadığı bir alan oluşturmaktır. Güvenli bir terapi ilişkisi içinde, tempo ve derinlik danışanın ihtiyacına göre belirlenir.

Sonuç

Yetişkinlerde şema terapi; ilişki örüntüleri, değersizlik, anksiyete, yoğun öz-eleştiri, sınır koyma güçlüğü ve tekrar eden duygusal temalar üzerinde çalışmak için güçlü bir yaklaşım olabilir.

Eğer yaşadığınız şey sadece bugünün stresi değil de yıllardır tekrar eden daha derin bir döngü gibi geliyorsa, şema terapi size farklı bir kapı açabilir.

Ankara'da yüz yüze ya da online olarak şema terapi hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz, Ankara şema terapi sayfasını inceleyebilirsiniz.